Ik ben vandaag met E. naar de tentoonstelling over Hundertwasser geweest in de Kunsthal. Dit zou een verplichte excursie moeten zijn voor iedereen die voor architect studeert.





"De bouwvakkers, of het nu metselaars, tegelzetters, steenzetters, stukadoors of stratenmakers zijn, verbazen me in hoge mate, want ze kunnen de vrijheid van de creativiteit direct benutten.

De ware arbeidsvreugde is de bevrijdving van de dwang van de machine, van de terreur van de lopende band, van de dictatuur van de prefab-delen, van de verkrachting door de rechte lijn en het zogenaamde rastersysteem. Als tegelzetters bij de bouw van een huis tijdens het onregelmatig zetten van de tegels zeggen: "Eindelijk kan ik van m'n maagzweren afkomen", is dat een bangmakende getuigenis van de nivellerende dodelijkheid die het werk anders is.

De berekening van de rationalisten klopt niet: goedkope geprefabriceerde delen, snel in elkaar gezet = kosten- en tijsbesparende bouwwijze. In werkelijkheid is het echter zo: uitputting door geest- en zieldodend zwaar werk. Want de arbeider kan alleen dan zogenaamd rationeel werken las hij het creatieve deel van zijn wezen, dus z'n ziel, z'n innerlijkste ik onderdrukt. Omdat de arbeider zich niet met zijn werk kan identificeren, kijkt hij op z'n horloge en verlangt hij meer geld voor het klotewerk. Hij oefent passieve weerstand uit. Conclusie: het rationele werken wordt irrationeel, langzaam en duur.

Als de arbeider daarentegen creatieve vrijheid heeft, zelf mag denken, zelf creatief mag meebeslissen en scheppend bezig kan zijn, gaat hij zich met z'n werk identificeren als was het z'n eigen kind. Hij kijkt niet op z'n horloge of de marteling al ten einde is, en denkt niet primair aan z'n loon, omdat hij plezier in z'n werk heeft. Het werk moet onregelmatig organisch kunnen groeien, naar eigen goeddunken, de eigen blik en het eigen gevoel van de 'arbeider', die dan helemaal geen 'arbeider' meer is maar een vrij mens.

Hoewel de muren bobbelig zijn, de keramiekranden onregelmatig, de vloeren golven als de bodem van een bos, de stenen en de tegels naar goeddunken zijn geplaatst en de randen ongelijkmatig zijn afgerond, vordert het werk sneller omdat de identificatie met het werk grotere wonderen voortbrengt dan de rationele gelijkschakeling. Dit is een nieuw arbeidsethos. De vakbonden moeten met deze gedachte rekening houden. Dit is de echte bevrijding van de arbeider. Dit is de vrijheid van arbeid."