Uit een onderzoek van Bits of Freedom naar de praktijk van notice en takedown bij internetproviders blijkt dat het merendeel van de providers veel te snel ingrijpt bij klachten en websites radicaal verwijdert. Juist omdat providers met één druk op de knop teksten kunnen blokkeren, vormt de lakse omgang met klachten een ernstige bedreiging voor de vrijheid van meningsuiting online.

Voor de test heeft Bits of Freedom een tekst uit 1871 uitgekozen van Multatuli (pseudoniem van Eduard Douwes Dekker) en bij 10 verschillende providers online gezet. Vervolgens heeft de fictieve 'juridisch adviseur van het E.D. Dekkers genootschap', Mr. Johan Droogleever, via een gratis Hotmail adres een klacht gestuurd aan alle providers. In 70% van de gevallen bleken de providers de tekst te verwijderen, zonder verder te kijken naar de pagina of de twijfelachtige herkomst van de klager.

Het auteursrecht op werken verstrijkt 70 jaar na de dood van de auteur. Douwes Dekker overleed in 1887. Sinds 1957 behoren al zijn werken dus tot het publieke domein. Deze basiskennis van het auteursrecht blijkt helaas niet aanwezig bij de meeste internetproviders. Vooral bij zakelijke websites zou je verwachten dat de provider de belangen van zijn klant zwaar laat wegen, maar alle drie de geteste zakelijke hostingproviders (Active 24, iFast en Yourhosting) verwijderden de website, één zelfs binnen drie uur. Ook twee gratis toegangsproviders, Tiscali en Wanadoo, verwijderen de tekst zonder verdere vragen aan de klager. Een Hotmail adres volstaat dus om een website te verwijderen. De drie geteste betaalde toegangsproviders (Demon, Planet Internet en XS4ALL) hanteerden een procedure met een schriftelijke vragenlijst. Maar alleen XS4ALL bekeek de website daadwerkelijk en constateerde dat het werk tot het publiek domein behoorde. UPC liet weten geen klachten te accepteren van een niet-verifieerbaar Hotmail adres en liet de tekst ook staan. Freeler reageerde in het geheel niet op de klacht en deed niets.

Onder de Europese richtlijn voor elektronische handel uit 2000 riskeert een provider zware claims als het gaat om materiaal waarvan ze 'redelijkerwijs behoort te weten' dat het een onrechtmatig karakter heeft. Hoe een provider iets zou 'behoren' te weten is onduidelijk gebleven. Providers hoeven niet actief alle informatie te controleren, maar moeten na een klacht zelf beoordelen of een homepage of website misschien onrechtmatig is. Aan die beoordeling en aan de verdere procedure zijn geen verdere regels verbonden. Die zelf-regulering blijkt in de praktijk te leiden tot cowboy-rechtspraak.

Bits of Freedom pleit daarom voor een precieze afbakening van de aansprakelijkheid van providers, en een concrete invulling van de notice en takedown procedure, met ruimte voor hoor en wederhoor. Providers zouden materialen alleen moeten verwijderen als er onmiddellijk gevaar dreigt, als de onrechtmatigheid daadwerkelijk onmiskenbaar is of er als er aantoonbaar grote financiële schade dreigt. In alle andere gevallen zouden websites online moeten blijven totdat de rechter een oordeel heeft uitgesproken. Ten slotte pleit Bits of Freedom voor jaarlijkse publicatie van de aantallen klachten en gevolgde procedures. Geen enkele provider in Nederland biedt een dergelijk overzicht aan, wellicht uit angst dat dergelijke transparantie tot ongewenst publiek debat leidt.

   [lees andere artikelen]